عرصـه حکمرانـی فضـای مجـازی بـا توجـه بـه همگرایـی کـه در ابعـاد مختلـف آن در حـال شـکل گیـری اسـت بـه یـک موضـوع مهـم تبدیـل شـده اسـت. منظـور از همگرایـی، نزدیـک شـدن کاربری‌هـای حوزه‌هـای مختلـف و تأثیرگـذاری آنهـا بـر روی یکدیگـر اسـت کـه ضـرورت همگرایــی تنظیم‌گرانــه بیــن تنظیم گــران حوزه‌هــای مختلــف از جملــه محتــوا، ســکو و حتــی زیرســاخت‌های ارتباطــی را بیــش از پیــش کـرده اسـت. بـا توجـه بـه اقتضائـات جدیـد حکمرانـی گفتگویـی بـا دکتـر بهـروز مینایـی، عضـو هیئـت علمـی و رئیـس دانشـکده مهندسـی کامپیوتـر دانشـگاه علـم و صنعـت انجـام دادیـم. وی در دولت‌هـای نهـم و دهـم، رئیـس هیئـت مدیـره و مدیـر عامـل بنیـاد ملـی بازی‌هـای رایانـه‌ای بـود. در ایـن گفتوگـو بـه موضوعاتـی از جملـه متغیرهـای تاثیرگـذار در فرآینـد حکمرانـی مطلـوب در فضـای مجـازی، پیشبینی آینده تنظیم‌گری در فضـای مجـازی و پیشـنهادهایی بـرای سـاترا و نهادهـای مشـابه اشـاره شـده اسـت.

به نظر شما، متغیرهای تاثیرگذار در فرآیند حکمرانی مطلوب در فضای مجازی چیست؟

متغیرهای زیادی در زمینه حکمرانی تاثیرگذار است که میتواند منجر به حکمرانی مطلوب در فضای مجازی شود، از جمله آنها میتوان به مشخص بودن مبانی و اصول اساسی ما در بحثهای حکمرانی و فضای مجازی و رفع برخی تعارضات چالشزا در مبانی، توجیه یا عدم توجیه جامعه مدیران و نخبگان، پیروی جامعه نخبگانی به صورت خودآگاه و ناخودآگاه از تنظیم‌گری سایر حاکمیتها، سیاستگذاری صحیح، عمیق و مبتنی بر اندیشه های بومی، تبیین دکترین های متناسب با الگوهای بومی، برنامه های بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت حاکم بر کلیه نهادها و غیرقائم به شخص و نهاد خاص، وضعیت زیرساختها و تالش برای توسعه هدفمند آنها، وابستگی در عرصه زیرساختی و نرم افزاری به سایر کشورها یا اتکا بر توان داخلی، استفاده از سیاست های تنظیم‌گرانه برای رشد و استفاده از ظرفیتهای داخلی در زمینه ملزومات حکمرانی فضای مجازی، جلوگیری از مهاجرت نخبگان و نیروی انسانی، گفتمانسازی و شبکه سازی در بدنه حاکمیت جهت حرکت هدفمند و مدیریت یکپارچه و همراه کردن اقشار مختلف جامعه با اقناع افکار عمومی، ارائه خدمات، بهبود ابزارها و امکانات پرکاربرد و… اشاره کرد.

نظام‌های تنظیم‌گری چه نقشی در حکمرانی مطلوب و حکمرانی نوین جامعه امروز دارند؟

نظام های تنظیم‌گری به عنوان ابزاری حیاتی برای حکمرانی مطلوب و نوین برای جامعه امروز مطرح است. بنابراین تنظیم‌گری از ارکان حکمرانی نوین است. تنظیم‌گری باید چیزی بیشتر از قانونگذاری و مقرراتنویسی باشد. البته قوانین بخشی از تنظیم‌گری هستند و تنظیم‌گری بر پایه نظام حقوقی است. در هر صورت برای حکمرانی مطلوب، الزم است پایه های تنظیم‌گری از طریق

قانونگذاری شفاف، ایجاد سازکارهای منسجم و مستحکم شود. در حکمرانی، که به تعبیری اعمال اراده است، مقوالتی همچون «اراده چه کسی» «بر چه کسانی» «با چه سازکاری» و «با چه غایتی؟» مطرح است که لازم است برای تمامی این مقوالت فکر و برنامه ریزی شود. پیاده سازی نظام تنظیم‌گری در ایران با چالشهای نظری، حقوقی و اجرایی فراوانی همراه است که بی توجهی به طراحی دقیق این نظام میتواند به کاهش کیفیت کلان نظام حکمرانی بینجامد. اعمال نظام های تنظیم‌گری موجب کاهش تماس مستقیم حکومت با رویدادهای اجتماعی و اقتصادی میشود. همچنین با گسترش فضای مجازی مرزهای جغرافیایی کمرنگ شده است لذا در صورت «نبود تنظیم‌گری فعاالنه» به ناچار ملزم به پذیرش تنظیم‌گری سایر کشورها میشویم، همان طور که در برخی مباحث شاهد هستیم که چگونه هدایتگری سایرین بیش از تمامی قوانین، مقررات و تلاش های رسانه ای ما بر جامعه خودمان تاثیر میگذارد.

آینده حکمرانی فضای مجازی کشور به ویژه در حوزه تنظیمگری را چگونه ارزیابی میکنید؟

با ظهور و بروز فضای مجازی، رشد تکنولوژی و فناوری‌های هوشمند همچنین به بلوغ رسیدن شیوه‌های تنظیم‌گری مدرن، تحوالتی در عرصه‌های حکمرانی به وجود می‌آید که منجر به ایجاد فرصت‌ها و تهدیدهایی میشود برای مثال اندک اندک شرکت‌های صاحب تکنولوژی و کمپانی‌های دارای قدرت مالی به نحوی حکمرانی را در مقابل حکومتها به دست می‌گیرند و هم اکنون نیز میبینید که در عرصه‌های بین المللی گاه یک غول فناوری در کشوری بیش از مسئولان آن حکومت می‌تواند در مناسبات بین المللی آنها موثر باشد و تحولات را در عرصه تصمیم گیری هدایت کند. جمهوری اسلامی ایران نیز باید با نگاهی راهبردی و عمیق به این مسائل توجه داشته باشد و فعالانه به سمت آن حرکت کند. برای مثال تنظیم‌گری سنتی به شیوه اعمال قانون از طریق ابزارهای جبری بوده است اما الان استانداردها، تعهد، توافق، پروتکل‌های وب، حتی قوانین داخلی یک پلتفرم منشاء اعمال اراده بر اجتماع است، لذا ما باید به این توسعه ابزارهای تنظیم‌گرانه توجه و روی آن سرمایه‌گذاری کنیم. استفاده از قانون‌های نرم مانند استانداردگذاری، چهارچوب قراردادها، ارزیابی‌ها و هنجارهای اجتماعی میتواند حاکمیت را به سمت حکمرانی هر چه بهتر و کم هزینه‌تر در فضای مجازی هدایت کند. به‌کارگیری ظرفیت‌های بخش غیردولتی، مانند انجمن‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد، بانک‌ها، فعالان صنایع و … به عنوان بازوهای قوی در حکمرانی تنظیم‌گرانه در فضای مجازی برای حاکمیت عمل میکنند. پس از ایجاد چهارچوب‌های تنظیم‌گرانه و مهیا کردن بستر حرکت، ایجاد رقابت برای جامعه میتواند به مثابه یک محرک عمل کند و ما را در راستای بلوغ نظام تنظیم‌گرانه و ترویج این شیوه یاری دهد. از این رو، توجه به چالش‌های حکمرانی فضای مجازی ضروری است. ما باید برنامه‌های دقیقی برای آینده در زمینه قوانین داده، قوانین مربوط به حریم خصوصی و همچنین فرصت ها و تهدیدهای «کلان داده‌ها»یی، که در دست پلتفرم‌های دولتی و خصوصی قرار می‌گیرد، داشته باشیم. همچنین با چشم‌اندازهای سیاسی و اجتماعی به فکر چالش‌های ظهور کمپانی‌های بزرگ از جمله هضم شدن گروه‌های کوچک، فقدان مسئولیت‌پذیری ایشان و … باشیم. در این زمینه‌ها راهبردهای مختلفی میتوان به کار بست برای مثال یکی از راهبردها در عرصه حکمرانی فضای مجازی این است که به جای اینکه قوانین را بر فناوری‌ها تحمیل کنیم بیاییم خط مشی‌های خود را به شیوه نرم به «نیاز فناورانه» تبدیل کنیم، زیرا وقتی از یک فناوری استفاده میکنیم به نحوی تحت حاکمیت آن هستیم.

به نظر شما، در چنین شرایطی ساترا چه اقداماتی برای ارتقای جایگاه خود به عنوان نهاد تنظیم‌گر حوزه صوت و تصویر فراگیر باید در دستور کار قرار دهد؟

ضرورت هماهنگی دستگاه‌های تنظیم‌گری در حوزه متن، صوت، تصویر، کلیپ و بازی با توجه به اینکه فضای مجازی حلقه واسط این مدیاهای مختلف است، ضرورت دارد. اتوماتیک کردن فرآیند تنظیم‌گری بر اساس هوش مصنوعی که فراتر از روند سلیقه‌ای بودن میتواند رویه واحدی بر تنظیم‌گری حاکم کند نیز یکی از راهکارهای موثر برای ارتقای جایگاه تنظیم‌گری ساتراست .ایجاد یک لوگو واحد در صدا و سیما، به عنوان بزرگترین نهاد تولید محتوا در کشور، که بر تمامی محصولات ساری و جاری باشد، میتواند اقدامی موثر در حوزه تنظیم‌گری باشد. ایجاد فضای گفتمانی و تدارک کارگاههای آموزشی ترویجی و تولید برنامه‌های انیمیشن برای فرهنگ‌سازی قواعد تنظیم‌گری بین خانواده‌ها و مدارس و دانشگاه‌ها نیز از دیگر اقدامات موثر است؛ تا جایی که از سطح پیش دبستانی آگاهی‌بخشی در مورد این قواعد تنظیم‌گری جاگیر شود.

با توجه به اینکه جنابعالی سال‌ها در حوزه بازی‌های رایانه‌ای مسئولیت داشتید، ساترا و بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای چه نوع همکاری‌هایی در حوزه تنظیم‌گری خصوصا در حوزه گیم استریمینگ میتوانند داشته باشند؟

ساترا و نظام اسرا در فضای جدید تنظیم‌گری باید اتحاد قوانین و یکسان‌سازی قواعد سلبی داشته باشند. ضرورت پرداختن به معیارهای ایجابی، که کار سخت‌تری نسبت به رویکرد سلبی در حوزه تنظیم‌گری است، ضرورت دارد. در صورت مشخص شدن معیارهای ایجابی تمامی محصولات بر اساس چنین معیارهایی باید رده‌بندی و رتبه‌بندی شود تا مخاطب سنی و جنسی محصولات محتوایی مورد توصیه ساترا و بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای مشخص شود. معیارهای ایجابی کمک میکند که مخاطب بداند برای هر گروه سنی و جنسی چه محصولاتی توصیه می‌شود؟ حال آنکه رویکرد سلبی در تنظیم‌گری بر “توصیه نمی‌شودها” استوار بوده است. حوزه استریم باید ماهیت‌شناسی و فقه و اخلاق آن باید مورد بحث جدی قرار گیرد. به نظر بنده بهترین جایگاه برای کنترل استریم ایجاد شبکه‌هایی در صدا و سیما مخصوص لیگ بازی‌ها و استریمینگ‌های سالم است. با توجه به اقتصاد سنگین پشت استریم توجه شبکه‌های تلویزیونی به این حوزه میتواند منبع درآمد خوبی برای شبکه‌های تلویزیونی باشد. ساده‌سازی قواعد اسرا و ساترا و تبیین قواعد بحث نظارت پسینی همانند نظارت پیشینی در بسیاری از محصولات گیم می‌تواند محور گفتمان مشترک بین ساترا و بنیاد باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 × 3 =